Analitik Düşünme

Günümüzde bilgi her yerde. Geçmiş yüzyıllara kıyasla bu durum insanlık için hayallerin ötesinde bir fayda sağlamaktadır. Ancak Yapay zekanın henüz kısıtlı olması, bilgi kaynaklarının kirliliği, eğitimin sisteminin yetkin insanlar yetiştirmekten uzak olması gibi durumlar, etkin bilgi edinebilmemizi ve bu bilgileri hayatta kullanabilmemizi engellemektedir. Toplum büyük kısmı, bilgiyi basma kalıp olarak kabullenme veya reddetme eğiliminde. Bilgi kaynağını sorgulama, bu bilgiyi analiz etme, objektif olarak değerlendirme yetisinden maalesef uzağız. Edindiğimiz herhangi bir bilgiyi değerlendirmek için bir takım düşünce yöntemlerine sahip olmamız gerekmektedir. Bunlardan bazıları; Analitik Düşünme, Sistemli Düşünme, Tümevarım Düşünme, Tümdengelim Düşünme, Analojik Düşünme, Yaratıcı Düşünme, Klinik Düşünme, Yansıtıcı Düşünme, Eleştirel Düşünme, Altı Şapkalı Düşünme, Üst Düzey Düşünmedir. Bu yazıda Analitik Düşünme yöntemini tartışacağız.

Öncelikle belirtmek isterim ki her bir davranışımıza bilinçli, o an da farkındalığı ile analiz ederek karar veremeyiz. Günlük davranışlarımızın ortalama %85'i otomatik verilen kararlar doğrultusunda gerçekleşir. O zamana kadarki yaşayış tarzınız, günlük davranışlarınızı otomatize eder. Bu durum insan davranışlarını yaşanabilir kılar. Henüz bilincimiz, günlük davranışlarımızın yarısı kadarını bile bilinçli olarak karar verecek güçte değil. Bu nedenle Analitik Düşünme yeteneğini de yaşayız tarzımıza katarak, otomatize etmeyi amaçlıyoruz. Tabii ki bu yeteneği hangi yaşta edindiğimiz, bu yeteneği öğrenme hızımızı etkileyecektir. Ancak hangi yaşta olursak olalım, öğrenebileceğimiz bir düşünce yeteneğidir.

Analitik Düşünce nedir? Analitik Düşünce, her hangi bir durumu anlama ve duruma uygun davranış planı geliştirme sürecidir. Bu süreçte durumu anlamak için tümdengelim yöntemiyle durum parçalarına ayrılır. Durumu oluşturan her bir parça objektif bir şekilde sorgulanmaya çalışılır. Durum anlaşıldıktan sonra bu durumun parçalarına bağlı olarak davranışlar planlanır. Bu planlar uygulanır ve en önemlisi bu uygulama sonrası davranışlar denetlenir. Özellikle bu denetim safhası, düşünme yetimizi kuvvetlendirerek bir sonraki analitik düşünme pratiğimizin otomatize olmasını kolaylaştırır. Bir süre sonra fark edilir ki artık analitik düşünme yöntemini uygulamaya çalışmıyorsun. Bu yöntem sizin düşünme sürecinizin bir parçası halinde kendiliğinden gerçekleşiyor ve gelişiyor olacaktır. Yukarıda saydığım "anlama-planlama-uygulama-değerlendirme" aşamalarının yanı sıra bazı günlük faaliyetlerde analitik düşüncenizi geliştirecektir. Bunlar; sık sık okumalar yapmak, yazı yazmak, sorular sormak, farklı çeşitlilikte insanlardan oluşan bir sosyal çevrede olmak, matematik problemleri çözmek, zeka oyunları oynamak vs.